Za siódmym regałem

Była kiedyś recenzja, w której czytelnik uciekł się do metafizyki i udowodnił, że książka nigdy nie istniała. Słuszność rozumowania okazała się pozorna, ale autorkę skazano za fałszerstwo.

Książęta Rozpruwacze

Myślisz, że Persefona nie odkryła podstępu? Przyjęła owoc, blada i drżąca – i niewinna? Pod ziemią okrucieństwa wydają się równie potworne, co fascynujące. Jęki zagłuszają matczyny głos, a cienie trzymają mocniej niż ludzkie dłonie. Wracając na powierzchnię, Persefona nie zapomina: śmierć jest matką piękna. Kwiaty nie zachwycałyby, gdyby nie więdły. Tragedii nie da się uniknąć, inaczej nie byłaby tragedią. Ikar wie, czym grozi nieposłuszeństwo. Leci wyżej, chce więcej: mieć, czuć, przeżyć. Upada; żeglarze dostrzegą jedynie niezgrabne ptaszysko. Upada, bo tego wymaga mit.


Dramatis personae: Henry, dziwaczny, nieobliczalny geniusz (Holmes, twierdzą przyjaciele), Bunny, gadatliwy żartowniś, zamawiający najdroższe dania i czekający, aż inni uregulują rachunek, Francis, rudowłosy książę, który nie płaci mandatów, Charles i Camilla, bliźnięta o twarzach flamandzkich aniołów, on – Apollo gładkolicy, ona – Artemida niosąca zgubę lekkomyślnym Akteonom, wreszcie Richard, narrator. Połączyła ich starożytna greka i zbrodnia.

Richard odtwarza (i/lub stwarza; obrazy uległy przecież zniekształceniu, wielokrotne projekcje przesyciły wspomnienie poczuciem zagrożenia nieobecnym w oryginale[1]) wydarzenia związane ze śmiercią Bunny'ego, wyznaje prawdę. Czy można zaufać notorycznemu kłamcy, zwłaszcza jeśli nie wi(e)dział on wszystkiego? Komuś, kto podziwia bohaterów własnej historii?

Mordercy, choć wyręczyli Atropos, nie uważają się za złych ludzi. Zabójstwo okazuje się złożonym czynem: bestialstwem albo dziełem sztuki, nieszczęśliwym wypadkiem albo zaplanowanym przestępstwem. Odzwierciedleniem zdumiewających losów Klaudiusza. Redystrybucją materii (zdaniem Henry'ego). Rezultatem nawarstwiających się krzywd i upokorzeń.

Zbrodnia, nawet nieujawniona, rzuca cień na sprawcę. Wątpliwości nie znikają pod szklanką whisky. Richard unika psów. Bystry, acz przesądny Henry, nieludzko opanowany podczas poszukiwań, obawia się kasandrycznych proroctw. Bogowie, zdawałoby się, nie interweniują (walczą jedynie u boku herosów).

Pająk niepokoju[2] przebiega po plecach, kiedy Bunny opowiada dowcipy o skazańcach, a Francis rozciąga usta w lisim uśmiechu. Wysłuchawszy zagadkowych szeptów, obietnic Morrowa i wieczornych westchnień, nabiera się przekonania, że zaraz stanie się coś nieodwracalnego, zbyt strasznego, by to rozważać.

Julian Morrow pragnie – niczym Arystoteles – wychować człowieka, który podbije świat. (Nie tylko bogowie przyjmują postać mądrych, pobłażliwych staruszków). Miłuje piękno; zimą zapełnia gabinet pachnącymi kwiatami. Studenci chwalą jego wykłady, współpracownicy zaś krytykują ekstrawagancję.

Uczniowie, owładnięci wizją dionizyjskiego szału, zamierzają doświadczyć takiej ekstazy, zażywają więc narkotyki i niewielkie dawki trucizny. Przywdziewają chitony, a potem się upijają, śpiewając greckie hymny. Urządzają bachanalia: gwałtowne, wstrząsające, niewyobrażalne, triumf barbarzyństwa nad rozumem.[3]

Richarda męczy długotrwała bezsenność, wskutek czego opisywana przezeń rzeczywistość przypomina sen. Akademiki unoszą się wśród mgieł, przechodnie nie są już ludźmi, lecz zjawami – Francis spowity kłębami papierosowego dymu, Camilla otoczona aureolą jasnych włosów. Makabryczne wizje, jakich nie powstydziłby się Poe, dezorientują.

Bohaterowie chodzą po lasach i wąwozach, odwiedzają tajemnicze, odludne miejsca, zastygłe w bezruchu, i pradawne krainy, niedostępne zwykłym śmiertelnikom. Bliźnięta spacerują między osiemnastowiecznymi nagrobkami. Henry'emu marzą się dzikie, górzyste rejony, ruiny lub przeklęte miasta (jego mieszkanie wygląda upiornie: puste pokoje i lampy naftowe na parapetach).

Karetka odjeżdża, odsłaniając but, znoszoną tenisówkę – żaden artysta nie wymyśliłby doskonalszej kompozycji! Nie milczałby tak intrygująco i nie krwawiłby tak malowniczo! Owszem, czyny okrutne, niewytłumaczalne budzą grozę, ale bywają również pasjonujące. Twarz Morrowa obserwującego poszukiwania zaginionego studenta wyraża zachwyt, nie troskę.

Losem rządzą przypadek i przeznaczenie. Trzy kruki latają wokół rozpołowionego drzewa (zła wróżba?). Osa ginie przygnieciona modlitewnikiem (nieistotny szczegół?). Richard wybiera Hampden College, bo podoba mu się broszurka reklamowa. Bohaterowie spotykają się u Francisa, oglądani przez zmarłych przodków, pasażerów Titanica. Kolacje, wzorem wszystkich przyjęć na tonących statkach, kończą się spektakularną katastrofą. Orkiestra gra, podczas gdy pasażerowie się topią; niedopałki znikają w pajęczynach złotych włosów.

Donna Tartt, Tajemna historia, s. 608, Znak, Kraków 2015

[1] Ibidem, s. 304.
[2] Ibidem, s. 350.
[3] Ibidem, s. 52.

42 komentarze:

  1. Mam zamiar poznać twórczość tej pisarki, może zacznę od tej książki.

    OdpowiedzUsuń
  2. To musi być świetna lektura. Z przyjemnością ją poznam, bo już sama okładka robi na mnie wrażenie ;)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tak, okładka jest świetna! :)

      Usuń
  3. Książki nie znam, ale Twoja recenzja jest tak wciągająca, że chciałoby czytać się dalej ;))

    OdpowiedzUsuń
  4. Nie mogłam się powstrzymać i kupiłam kilka dni temu "Tajemną historię" - teraz spokojnie (albo niespokojnie, kto wie?) na mnie czeka.
    Mam nadzieję, że będzie arcyciekawie, że, jak na Titanicu, nie będzie jeńców i happy endu, ale... mam też obawy, bo czytelnicze nadzieje i oczekiwania, tak rozbudzone, mogą nie wytrzymać próby prozy. We'll see.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Bez obaw, w powieściach inspirowanych tragedią grecką nie ma szczęśliwych zakończeń. ;)

      Usuń
  5. Masz niesamowity talent do pisania tekstów intrygujących i tajemniczych. A może to ta książka tak wpływa na odbiorcę? jestem jej bardzo ciekawa :)

    OdpowiedzUsuń
  6. "Artemida niosąca zgubę lekkomyślnym"
    Czy to ja? :D

    Brzmi całkiem ciekawie

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Przyznaj się: ukarałaś już jakiegoś Akteona? ;)

      Usuń
  7. Intrygujące. Z Donną Tartt zamierzam się kiedyś zapoznać, ale chyba dopiero wtedy, kiedy uda mi się ją upolować w bibliotece :)
    Jak uroczo kontrastują te bezowe duszki z tym, co napisałaś ;)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Przerażające zdjęcia mi nie wychodzą, nawet z dynią. ;)

      Usuń
  8. Brzmi fantastycznie, chociaż podejrzewam, że Twoje recenzje nawet z etykietki szamponu uczyniłyby coś interesującego. Niemniej chętnie bym przeczytała tę książkę. Ma niesamowity, nieco zamglony klimat (przynajmniej tak wywnioskowałam), a pozytywna opinia Twoja i wielu innych osób, jak wynika z wykonanego przeze mnie riserczu, tylko jeszcze bardziej zachęca. Skoro to taki dobry debiut tej pani, to chyba muszę jej się bliżej przyjrzeć.
    Pozdrawiam,
    rude-pioro.blogspot.com

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tak, dni są mgliste, granice nieostre, a oczy Henry'ego po zdjęciu okularów – obce, zamglone. ;)

      Usuń
  9. Ułooo :D
    Czemu by i nie :D

    OdpowiedzUsuń
  10. Chciałabym przeczytać :)

    OdpowiedzUsuń
  11. Nigdy nie słyszałam o tej książce, chyba się skuszę :D /A.

    OdpowiedzUsuń
  12. Nie słyszałam o tej książce, aż do tej pory. Dzięki tobie mam chęć dorwać tę książce. Mam nieodpartą chęć zagłębić się w tajemnicze oraz jak to powiedziała Aivalar- zamglone losy bohaterów :D

    Pozdrawiam i zapraszam do mnie :*
    http://klaudiaczytarecenzuje.blogspot.com/

    OdpowiedzUsuń
  13. Po takiej recenzji nie pozostaje mi nic innego jak tylko zapoznać się z książką! :D

    OdpowiedzUsuń
  14. Zastanawiam się nad spróbowaniem którejś z książek tej Autorki właśnie...

    OdpowiedzUsuń
  15. Potrafisz zaintrygować czytelnika. A w dodatku piszesz w nieszablonowy sposób.
    Zostanę u Ciebie na dłużej.

    OdpowiedzUsuń
  16. Książka bardzo ciekawa:)
    Zaczynam Cię obserwować i zapraszam do mnie:)
    Recenzjonistycznie
    No Longer Nightmare

    OdpowiedzUsuń
  17. Wooow, świetna recenzja, czemu mnie tu wcześniej nie było? Chyba nawet najbardziej bezwartościowa książka w Twoich słowach wypadłaby intrygująco x.X
    Donna Tartt to naprawdę autorka, do której powieści z chęcią bym się przymierzyła. Może się nie zachwycę, ale... warto spróbować ^^
    Zapraszam do mnie!

    OdpowiedzUsuń
  18. Naprawdę za każdym razem jestem pod wrażeniem, jak udaje Ci się wyłapać z tyle istotnych szczegółów, jak potem doskonale oddajesz z ich pomocą klimat opisywanej książki... Wiesz już, że mnie "Tajemna historia" też bardzo się podobała... ;) Ale faktycznie, nie napisałam u mnie w ogóle o kwestii wiarygodności Richarda, a to przecież bardzo ciekawe... W końcu on jest tak zafascynowany całą grupą, że daje się wplątać w morderstwo... Nie wiemy, w jakim stopniu został zmanipulowany, a to stawia też pod znakiem zapytania wszystkie pozostałe sylwetki bohaterów...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tajemne historie nigdy nie wychodzą na jaw. ;) Może Henry ubarwił swoją relację, by Richard mu zaufał? Może Richard błędnie interpretuje zachowanie nowych przyjaciół? Camilla milczy (jej udział w pierwszym zabójstwie jest niejasny), a Francis za każdym razem pamięta coś innego.

      Usuń
  19. Muszę znaleźć jakąś książkę autorki. Jestem bardzo ciekawa, co kryją jej dzieła.

    OdpowiedzUsuń
  20. Brzmi bardzo intrygująco, więc chyba sama się zdecyduję ;)
    Thievingbooks

    OdpowiedzUsuń
  21. Bardzo lubię starożytną Grecję, więc z przyjemnością przeczytam książkę, która do niej nawiązuje :)

    OdpowiedzUsuń
  22. Bardzo fajnie prowadzony blog! Będę częściej zaglądała.

    Pozdrawiam,
    Książkomania

    OdpowiedzUsuń
  23. No po takiej recenzji to koniecznie muszę zapoznać się z twórczością autorki. Uwielbiam nawiązania do starożytnych czasów.
    Kurcze, masz talent, no. Czyta się to cudownie :)
    Pozdrawiam,
    http://magiel-kulturalny.blogspot.com/

    OdpowiedzUsuń
  24. Czuję się zafascynowana. Lubię odkrywać historię na nowo.

    OdpowiedzUsuń
  25. Gdy czytam Twoje recenzje czasami zastanawiam się czy to książki o których piszesz są naprawdę tak dobre czy to po prostu Twoje umiejętności z niczego robią coś?

    http://mocnosubiektywna.blog.pl

    OdpowiedzUsuń
  26. Muszę przyznać, że nie do końca ogarniam treść tej książki... Trochę kojarzy mi się z opasłymi "Księgami Jakubowymi", które owszem, są doceniane przez krytyków, ale podobno bardzo ciężko się je czyta. Nie wiem, czy to trafne skojarzenie, ale takie porównanie mi się nasunęło po przeczytaniu Twojej recenzji. Mimo to chętnie zmierzyłabym się z "Tajemną historią". Wydaje mi się, że naprawdę warto poznać twórczość Donny Tartt:-)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Nie, to po prostu wciągająca powieść. ;) (U Tokarczuk też nie ma żadnych supłów składniowych, dobrze się ją czyta).

      Usuń
  27. Twoje recenzje przeważnie są intrygujące i niepokojące, człowiek chce od razu zmierzyć się z książką:)

    OdpowiedzUsuń
  28. Z niecierpliwościa czekam na dzień, w którym będe mogła przeczytać Twoją recenzję na temat czegoś co jest mi choć nieco nbliższe niż "pierwsze na oczy widzę" :). Przy "pająku niepokoju" wzdrygnęłam się i do tej pory drapię po plecach sprawdzając czy nic włochatego i ośmionożnego na nich nie siedzi. Brrr.

    OdpowiedzUsuń
  29. Ładnie, ładnie. Świetna powieść i świetna recenzja. Czytałem w oryginale parę lat temu i byłem na równi zachwycony i przerażony. Wydaje mi się, że recenzja bardzo dobrze oddaje oba uczucia.

    OdpowiedzUsuń
  30. O jejku... przez Ciebie naprawdę się wkręciłem. Suuper książka. Chyba sprezentuję ją sobie pod choinkę. Mój drogi Kasjeuszu, cóż więcej mogę rzec? Wiesz, że twoje recenzje kocham i marzę, żeby kiedyś pisać ta dobrze jak ty.
    Pozdrawiam i zapraszam do mnie na recenzję "Francuskiego Szyku!" i konkurs, gdzie będzie on do wygrania!
    http://gabriel-data.blogspot.com/

    OdpowiedzUsuń
  31. Jak to piękne zwracać uwagę na szczegóły (wcale niekoniecznie mało znaczące) i tak zgrabnie ubierać je w słowa ;-) Książkę w planach mam, ale trochę odległych ;-)

    OdpowiedzUsuń
  32. Po pierwsze - dlaczego dopiero teraz odkryłam Twojego bloga?! Zdecydowanie zgadzam się z jednym z wcześniejszych komentarzy, że nawet z etykiety szamponu uczyniłabyś coś tak interesującego, że nie sposób byłoby przejść obok recenzowanego produktu obojętnie - zresztą podobnie najprawdopodobniej będzie z Tajemną historią, o której słyszałam przy okazji Szczygła tej autorki. Żadnego z tytułów jeszcze nie czytałam, ale oba kuszą mnie już od dłuższego czasu (i chyba skończy się jak zwykle, czyli tragicznie. A mówią, że nie kopie się leżącego... Ktoś powinien się zainteresować niehumanitarnym traktowaniem mojego portfela.)

    OdpowiedzUsuń
  33. Bardzo ciepło zaprasza cię do mojego wyzwania "Dziecinnie...". 1 wpis co 6 mcy. Może się skusisz?
    Z całego serca namawiam :)
    http://basiapelc.blogspot.com/2016/01/nowe-wyzwanie-czeka-apel-do-miosnikow.html

    OdpowiedzUsuń
  34. Każdy komentarz przywołuje uśmiech na moją twarz – dziękuję! :)

    OdpowiedzUsuń